Các môn võ kết hợp trong MMA là chủ đề không bao giờ cũ, nhưng phần lớn chỉ nói đi nói lại ba cái tên: BJJ, Muay Thai, và Wrestling. Vấn đề không phải là kể tên, mà là hiểu tại sao cái kiềng ba chân này lại vững chãi đến mức gần như không thể bị thay thế trong lồng bát giác. Đây không phải là bài viết cho người mới hỏi “MMA là gì?”, mà là để anh em đã xem, đã tập, cùng ngồi lại mổ xẻ tại sao một striker dù ghê gớm đến mấy vẫn phải học takedown defense, và một grappler thượng thừa vẫn phải biết cách tung một cú jab ra hồn.
Tại sao lại là BJJ, Muay Thai và Wrestling?
Nói thẳng ra, vì MMA là một cuộc chiến mô phỏng thực tế nhất có thể, và nó diễn ra ở 3 cự ly chính: đánh đứng (striking), ôm ghì (clinch), và địa chiến (ground game). Ba môn võ này đơn giản là những thằng trùm ở từng khu vực. Karate, Taekwondo, Kungfu có thể đẹp mắt, nhưng khi bị một thằng đô vật hạng nặng ép vào lồng, mọi thứ màu mè đều trở nên vô nghĩa.
Muay Thai – Nghệ thuật của Bát chi
Muay Thai không chỉ là boxing có thêm đá. Nó là một hệ thống tấn công toàn diện ở cự ly đứng. Cái làm nó khác biệt hoàn toàn với Kickboxing hay Karate chính là sự tàn bạo ở cự ly gần.
Đòn chỏ và gối trong Muay Thai là vũ khí thay đổi cục diện trận đấu. Một cú chỏ chính xác có thể gây rách da, kết thúc trận đấu ngay lập tức. Trong khi đó, những cú lên gối vào bụng hoặc vào mặt trong tư thế clinch (ôm ghì) có thể rút cạn thể lực đối thủ hoặc gây knock-out. Chính cái clinch này là cầu nối, hoặc là bức tường lửa, giữa đánh đứng và địa chiến.
So với Boxing, Muay Thai dạy bạn cách sử dụng toàn bộ cơ thể. Chân, tay, chỏ, gối – tất cả đều là vũ khí. Nó dạy bạn cách chịu đòn, cách “lì đòn” bằng việc chai sạn ống chân. Đó là sự chuẩn bị hoàn hảo cho một cuộc chiến không khoan nhượng.
Wrestling – Vua của kiểm soát
Nếu Muay Thai là nghệ thuật gây sát thương, thì Wrestling (Đô vật) là nghệ thuật của sự kiểm soát và áp đặt. Trong MMA, ai kiểm soát được trận đấu diễn ra ở đâu, người đó có 90% cơ hội chiến thắng.
Một đô vật giỏi có thể quyết định trận đấu sẽ là một cuộc đôi công trên chân, hay là một màn tra tấn dưới sàn. Kỹ năng takedown (vật ngã) của Wrestling, đặc biệt là các kỹ thuật như single-leg và double-leg takedown, là cách hiệu quả nhất để đưa một striker nguy hiểm xuống nơi họ yếu thế nhất.
Dưới sàn, Wrestling không tập trung vào khóa siết như BJJ. Thay vào đó, nó tập trung vào top control (kiểm soát từ trên), giữ đối thủ nằm dưới và mặc sức tung ra những đòn ground-and-pound. Đây là cơn ác mộng của bất kỳ võ sĩ nào không có nền tảng grappling. Cứ nhìn cách Khabib Nurmagomedov đã làm gỏi cả hạng cân nhẹ của UFC thì biết.
BJJ – Sát thủ trên mặt đất
Vậy nếu bị một đô vật quật ngã thì sao? Đó là lúc Brazilian Jiu-Jitsu (BJJ) lên tiếng. BJJ là câu trả lời cho bài toán “Làm gì khi bạn ở dưới đất và yếu hơn đối thủ?”.
BJJ dạy bạn cách sử dụng đòn bẩy và kỹ thuật để kiểm soát và kết liễu đối thủ bằng các đòn khóa siết (submission) như siết cổ (choke) hay bẻ khớp (joint lock). Nó biến tư thế nằm dưới (guard) từ một vị trí bất lợi thành một cái bẫy chết người.
Một võ sĩ BJJ có thể thua sút về mặt thể chất, nhưng chỉ cần một khoảnh khắc sơ hở của đối phương, anh ta có thể thực hiện một đòn triangle choke hay armbar và kết thúc trận đấu. Đây chính là vũ khí đã giúp Royce Gracie nhỏ bé chiến thắng những gã khổng lồ trong kỳ UFC đầu tiên, khai sinh ra MMA hiện đại.
Phân tích sự tương tác – Tam giác hủy diệt
Sự thú vị của MMA nằm ở cách ba môn võ này tương tác và khắc chế lẫn nhau, tạo ra một ván cờ cân não chứ không chỉ là đấm đá đơn thuần.
Wrestling khắc chế BJJ như thế nào?
Nghe có vẻ vô lý, nhưng Wrestling chính là khắc tinh lớn nhất của BJJ trong lồng. Một đô vật giỏi có kỹ năng giữ thăng bằng và takedown defense cực tốt, khiến võ sĩ BJJ rất khó để đưa trận đấu xuống sàn theo ý muốn.
Ngay cả khi trận đấu đã xuống sàn, đô vật có xu hướng kiểm soát từ trên, giữ tư thế vững chãi, tránh xa các “cạm bẫy” của người nằm dưới và tập trung vào ground-and-pound. Họ không cho võ sĩ BJJ không gian và thời gian để thiết lập các đòn khóa. Theo kinh nghiệm cá nhân tôi thấy, một đô vật có nền tảng tốt thường sẽ thắng một võ sĩ BJJ thuần túy trong một trận MMA, đơn giản vì họ kiểm soát được “địa điểm” giao tranh.
Muay Thai đối đầu với Wrestling
Đây là cuộc chiến kinh điển giữa striker và grappler. Võ sĩ Muay Thai phải sử dụng footwork để giữ khoảng cách, kết hợp với những cú đá phá trụ (low kick) để làm chậm đối thủ.
Vũ khí tối quan trọng để chống lại Wrestling là kỹ năng sprawl (phản đòn vật). Khi đô vật lao vào thực hiện takedown, striker sẽ duỗi thẳng hai chân ra sau, dồn trọng lượng cơ thể lên vai đối thủ. Ngoài ra, những cú lên gối thẳng mặt khi đô vật cúi người xuống là một đòn trừng phạt cực kỳ hiệu quả. Jose Aldo thời đỉnh cao là một ví dụ hoàn hảo về một striker với khả năng phòng thủ vật ở mức thượng thừa.
BJJ và Muay Thai: Cuộc chiến của hai thế giới
Đây là cặp đấu ít thấy ở dạng thuần túy nhất. Một striker Muay Thai sẽ cố gắng giữ trận đấu ở cự ly đứng bằng mọi giá, trong khi võ sĩ BJJ sẽ tìm mọi cách để rút ngắn khoảng cách, clinch, và kéo đối thủ xuống sàn.
Kỹ thuật pulling guard (chủ động kéo đối thủ vào thế phòng thủ dưới đất) đôi khi được sử dụng, nhưng khá rủi ro trong MMA vì có thể phải nhận những cú đấm và chỏ từ trên. Một võ sĩ BJJ thông minh sẽ kết hợp các đòn vật cơ bản để đưa trận đấu xuống sàn một cách an toàn hơn.
Xây dựng một võ sĩ MMA hoàn thiện
Để trở thành một võ sĩ MMA giỏi, bạn không thể chỉ là chuyên gia ở một trong ba môn này. Bạn phải học cách kết hợp chúng một cách nhuần nhuyễn.
Nên bắt đầu từ đâu? Striking hay Grappling?
Đây là câu hỏi muôn thuở. Cá nhân tôi tin rằng, bắt đầu với một nền tảng grappling, đặc biệt là Wrestling, sẽ mang lại lợi thế lớn hơn.
Lý do là vì kỹ năng vật và kiểm soát dưới sàn khó học và cần nhiều thời gian để xây dựng hơn là kỹ năng đánh đứng. Một đô vật có thể học thêm striking, nhưng một striker học chống vật ở tuổi trưởng thành sẽ cực kỳ vất vả. Wrestling dạy cho bạn cảm giác thăng bằng, sức mạnh bộc phát và một tinh thần không bao giờ bỏ cuộc.
Tầm quan trọng của “Transitional Game”
Trận đấu MMA không diễn ra tách biệt ở striking hay grappling. Nó nằm ở khoảng giữa, ở những pha chuyển đổi (transition).
Làm thế nào để bạn tung một combo đấm đá rồi chuyển sang một cú vật ngã một cách mượt mà? Làm thế nào để bạn thoát khỏi tư thế bị ép lồng và tạo khoảng cách? Đó chính là transitional game. Đây là thứ phân biệt một võ sĩ giỏi và một huyền thoại. Nó đòi hỏi sự kết hợp của clinch trong Muay Thai, kỹ năng áp sát của Wrestling, và sự khéo léo của BJJ.
Đừng bao giờ bỏ qua Boxing cơ bản
Dù Muay Thai rất toàn diện, nhưng nền tảng Boxing (quyền Anh) là không thể thiếu. Boxing dạy bạn những thứ tinh túy nhất về footwork, chuyển động của đầu (head movement), và cách thiết lập các đòn đánh bằng cú jab.
Rất nhiều võ sĩ Muay Thai truyền thống có thói quen đứng tấn khá tĩnh và ít di chuyển đầu, khiến họ trở thành mục tiêu dễ dàng cho những tay đấm giỏi. Kết hợp Boxing vào kho vũ khí của bạn sẽ giúp bạn trở nên khó đoán và nguy hiểm hơn rất nhiều ở cự ly đứng.
Những huyền thoại định hình meta game
Lịch sử MMA được viết nên bởi những võ sĩ đã làm chủ và kết hợp ba môn võ này theo cách riêng của họ.
Khabib Nurmagomedov – Đỉnh cao của Wrestling áp đảo
Khabib là minh chứng sống cho sức mạnh của Wrestling (và Sambo, một biến thể của nó). Kế hoạch của anh luôn đơn giản: tiến vào, vật ngã, và tra tấn đối thủ dưới sàn. Dù mọi người biết anh sẽ làm gì, không ai có thể ngăn cản. Điều đó cho thấy sự thống trị tuyệt đối của một nền tảng grappling ưu việt.
Israel Adesanya – Thiên tài Striking
Adesanya là đại diện cho trường phái striking hiện đại. Với nền tảng Kickboxing và Muay Thai, anh sử dụng khả năng kiểm soát cự ly, footwork và sự chính xác để hạ gục đối thủ từ xa. Khả năng chống vật của anh, dù không phải là ưu tú, nhưng đủ tốt để giữ trận đấu ở nơi anh muốn.
Charles Oliveira – Sự tiến hóa của BJJ trong lồng
“Do Bronx” Charles Oliveira cho thấy một võ sĩ BJJ hiện đại cần phải trông như thế nào. Anh không chỉ là một chuyên gia khóa siết. Anh ta còn có một lối đánh Muay Thai cực kỳ hung hãn và nguy hiểm. Anh sẵn sàng đôi công, chấp nhận bị đánh ngã để rồi tìm kiếm cơ hội khóa siết đối thủ. Sự kết hợp nhuần nhuyễn này đã giúp anh trở thành một trong những võ sĩ đáng sợ nhất.
Kết luận
Cuối cùng, cuộc tranh luận về các môn võ kết hợp trong MMA sẽ không bao giờ kết thúc, nhưng sự thống trị của bộ ba BJJ, Muay Thai, và Wrestling là không thể chối cãi. Chúng không phải là những môn võ duy nhất, nhưng chúng là những mảnh ghép hiệu quả và cần thiết nhất để xây dựng nên một võ sĩ toàn diện. Việc hiểu rõ cách chúng tương tác, điểm mạnh, điểm yếu và cách kết hợp chúng chính là chìa khóa để thực sự thưởng thức vẻ đẹp chiến thuật của môn thể thao này. Lời khuyên của tôi cho anh em muốn theo đuổi MMA nghiêm túc: hãy tìm một phòng tập dạy Wrestling hoặc BJJ làm nền tảng, vì việc học cách đứng vững trên mặt đất trước khi học cách bay lượn luôn là một lựa chọn khôn ngoan.