Chiến thuật chống vật trong MMA không chỉ đơn thuần là kỹ năng phòng thủ, nó là một nghệ thuật sinh tồn quyết định kẻ thắng người bại trong lồng bát giác. Đối với một striker, việc bị một đô vật (wrestler) ghì xuống sàn chẳng khác nào ác mộng, nơi mọi lợi thế về sải tay và striking đều tan biến. Việc nắm vững các kỹ thuật TDD (Takedown Defense), từ sprawl cơ bản đến cuộc chiến underhook trong clinch, là chìa khóa để giữ trận đấu diễn ra theo ý mình và tránh khỏi những cơn mưa đòn ground and pound tàn khốc.
Tại sao chống vật là kỹ năng sinh tồn trong MMA?
Nói thẳng ra, nếu bạn không biết chống vật, bạn không thể tồn tại ở đẳng cấp cao trong MMA hiện đại. Đây không phải là một lựa chọn, mà là yêu cầu bắt buộc.
“Kẻ hủy diệt” mang tên đô vật
Lịch sử UFC và các giải đấu lớn khác đã chứng minh một điều: nền tảng vật (wrestling) là một trong những vũ khí đáng sợ nhất. Một đô vật giỏi có thể quyết định trận đấu sẽ diễn ra ở đâu – đứng hoặc nằm. Nếu họ muốn đưa bạn xuống sàn, 9/10 là họ sẽ làm được. Và một khi đã xuống sàn, họ kiểm soát, bào mòn thể lực và tung ra những đòn giã gạo (ground and pound) không thương tiếc.
Giữ trận đấu ở cự ly sở trường
Nếu bạn là một võ sĩ striking, “sân nhà” của bạn là đôi công đứng. Mọi chiến thuật, mọi combo của bạn chỉ phát huy tác dụng khi có đủ không gian và thời gian. Chống vật hiệu quả chính là cách bạn “bảo vệ sân nhà”, không cho đối thủ kéo bạn vào cuộc chiến của họ. Hãy nhìn cách Israel Adesanya dùng footwork và kiểm soát khoảng cách để vô hiệu hóa những đô vật hàng đầu.
Bảo toàn thể lực và tránh “ground and pound”
Không có gì bào mòn thể lực nhanh bằng việc phải chống lại một đòn takedown, bị ghì chặt và cố gắng đứng dậy. Mỗi giây phút dưới sàn là một giây phút bạn đang mất đi năng lượng quý giá. Một cú sprawl thành công không chỉ giúp bạn tránh bị vật ngã mà còn tiết kiệm được “bình xăng” cho những hiệp sau.
Nền tảng của TDD: Lớp phòng thủ đầu tiên
Trước khi nghĩ đến những kỹ thuật phức tạp trong clinch, hàng rào phòng ngự đầu tiên và quan trọng nhất chính là những gì bạn làm trước khi đối thủ chạm vào người bạn.
Footwork và quản lý khoảng cách
Đây là 90% của cuộc chiến. Một footwork thông minh sẽ không cho đối thủ có góc để thực hiện một cú double leg hay single leg hoàn hảo. Luôn di chuyển, cắt góc (angling off), và giữ một khoảng cách an toàn mà bạn vẫn có thể tấn công nhưng đối thủ thì khó lao vào. Đừng bao giờ đứng yên một chỗ như một cái bao cát.
Sprawl: Phản xạ kinh điển
Khi đối thủ lao vào quật ngã, phản xạ đầu tiên và quan trọng nhất là sprawl – duỗi thẳng hai chân ra sau, hạ thấp hông xuống sàn và dùng trọng lượng cơ thể đè lên vai, đầu của đối thủ. Một cú sprawl đúng lúc không chỉ ngăn chặn được đòn tấn công mà còn đặt đối thủ vào vị trí cực kỳ bất lợi.
Downblock và Frame
Downblock là kỹ thuật dùng cẳng tay để chặn cú lao vào của đối thủ, thường nhắm vào đầu hoặc vai của họ. Frame (tạo khung) là dùng cánh tay để tạo khoảng trống, ngăn đối thủ áp sát vào người mình. Đây là những chi tiết nhỏ nhưng lại cực kỳ hiệu quả để phá vỡ nhịp điệu tấn công của một đô vật.
Khi bị áp sát: Cuộc chiến trong “Clinch”
Nếu lớp phòng thủ đầu tiên bị xuyên thủng, cuộc chiến sẽ chuyển vào cự ly gần, nơi các kỹ năng vật lộn và kiểm soát (clinch work) lên ngôi.
Underhook và Overhook: Ai kiểm soát ai?
Cuộc chiến giành underhook (tay luồn dưới nách đối thủ) là tối quan trọng. Ai có được underhook sẽ kiểm soát được tư thế và hông của người kia, từ đó dễ dàng đẩy đối thủ vào lồng hoặc phá vỡ thế ghì. Ngược lại, overhook (tay vòng qua tay đối thủ) có thể được dùng để kiểm soát và phản công, điển hình là kỹ thuật Whizzer.
Whizzer: Đòn bẩy phá thế
Whizzer là một dạng overhook đặc biệt, bạn dùng nó như một đòn bẩy để tạo áp lực lên vai đối thủ, ngăn họ hoàn thành đòn takedown. Một cái Whizzer mạnh có thể bẻ gãy hoàn toàn tư thế tấn công và buộc đối thủ phải từ bỏ ý định.
Dùng đầu để kiểm soát (Head Position)
Một chi tiết mà nhiều người mới chơi thường bỏ qua. Vị trí của đầu quyết định rất nhiều thứ. Luôn cố gắng đặt đầu của bạn ở vị trí cao hơn, hoặc dùng trán để đẩy vào mặt, vào cổ đối thủ. Ai kiểm soát được vị trí đầu thường sẽ là người chiến thắng trong các pha trao đổi ở cự ly gần.
Thoát hiểm từ sàn đấu: Kỹ năng “Get-up”
Bị vật ngã là điều không thể tránh khỏi. Vấn đề không phải là bạn có bị vật hay không, mà là bạn đứng dậy nhanh như thế nào.
Wall-walking: Dựa lồng để đứng dậy
Đây là kỹ năng đặc trưng của MMA. Khi bị ghì sát lồng, võ sĩ sẽ dùng lồng sắt làm điểm tựa, từ từ “đi bộ” lưng và hông của mình lên trên để trở về tư thế đứng. Stipe Miocic và Kamaru Usman là những bậc thầy của kỹ thuật này.
Kỹ thuật đứng dậy (Technical Stand-up)
Khi có đủ khoảng trống, technical stand-up là cách an toàn nhất để đứng dậy. Một tay chống sàn, một tay giơ lên che mặt, chân sau co lên làm trụ và đứng dậy trong khi vẫn giữ được khoảng cách an toàn với đối thủ.
Phá ghì và tạo khoảng trống
Cá nhân tôi thấy đây là phần khó nhằn nhất. Khi bị một đô vật hàng đầu kiểm soát từ trên, việc tạo ra dù chỉ một chút khoảng trống cũng vô cùng tốn sức. Nó đòi hỏi những chuyển động hông (hip escape) liên tục, dùng frame để đẩy và chờ đợi khoảnh khắc đối thủ sơ hở để bùng nổ đứng dậy.
Những bậc thầy chống vật trong lồng bát giác
Lý thuyết là một chuyện, nhưng nhìn các pro player thực hiện nó lại ở một đẳng cấp khác.
Jose Aldo: Bức tường thành không thể bị quật ngã
Ở thời kỳ đỉnh cao, tỷ lệ chống vật (TDD) của Jose Aldo là một huyền thoại. Ông sở hữu một khả năng giữ thăng bằng siêu hạng, kết hợp với tốc độ sprawl và kỹ năng dùng hông để vô hiệu hóa gần như mọi nỗ lực quật ngã từ những đô vật giỏi nhất.
Israel Adesanya: Nghệ thuật giữ khoảng cách
“The Last Stylebender” không phải là người có cú sprawl mạnh nhất, nhưng anh hiếm khi phải dùng đến nó. Adesanya là bậc thầy của việc quản lý khoảng cách. Anh dùng footwork, những cú đá vào chân (leg kicks) và những cú đấm thẳng (jab, cross) để giữ đối thủ ở xa, không cho họ cơ hội áp sát.
Alexander Volkanovski: Sức mạnh và kỹ thuật toàn diện
Volkanovski là một ví dụ hoàn hảo cho một võ sĩ toàn diện. Anh không chỉ có khả năng striking tốt mà còn cực kỳ mạnh mẽ trong các pha áp sát. Trận đấu với Islam Makhachev đã cho thấy khả năng chống vật và đứng dậy của anh ở một đẳng cấp thượng thừa, dù phải đối mặt với một trong những grappler đáng sợ nhất hành tinh.
Quan điểm cá nhân: Chống vật không phải là “chạy trốn”
Nhiều người lầm tưởng chống vật chỉ là phòng thủ tiêu cực. Theo kinh nghiệm tôi thấy, đó là một quan niệm sai lầm.
Đây là một nghệ thuật tấn công ngược
Một cú sprawl thành công không chỉ giúp bạn an toàn. Nó mở ra cơ hội phản công. Bạn có thể ngay lập tức lấy lưng (take the back), lên gối vào đầu đối thủ, hoặc đơn giản là tạo khoảng trống để tung ra một combo uy lực khi họ vẫn đang loay hoay đứng dậy. Chống vật hiệu quả là để tạo ra cơ hội tấn công cho chính mình.
Kinh nghiệm của tôi: Thể lực là vua
Bạn có thể biết tất cả các kỹ thuật trên giấy, nhưng nếu thể lực của bạn không đủ, bạn sẽ bị vật ngã ở hiệp 3. Không có gì đốt calo nhanh hơn vật lộn. Cá nhân tôi không tin vào một kỹ thuật màu mè nào có thể cứu bạn khi “bình xăng” đã cạn. Hãy tập chạy, tập airdyne, tập các bài circuit training. Thể lực là nền tảng của mọi thứ.
Kết luận
Chiến thuật chống vật trong MMA là một thế giới phức tạp, đòi hỏi sự kết hợp giữa phản xạ, kỹ thuật, sức mạnh và quan trọng nhất là tư duy chiến thuật. Nắm vững TDD không có nghĩa là bạn ghét bỏ địa chiến, mà nó cho bạn quyền được lựa chọn. Nó là công cụ để một striker có thể giữ cuộc chơi ở thế đứng, để một võ sĩ BJJ có thể tránh bị ghì chặt và tìm kiếm submission. Nếu không có kỹ năng này, bạn chỉ là “con mồi” chờ bị săn trong lồng bát giác mà thôi.